A Friends Making Machine

Welkom in het Middelheimmuseum. Je staat aan het begin van “A friends making Machine” de eerste openluchttentoonstelling van Monster Chetwynd. Monster Chetwynd noemt haar werk een “machine” — maar geen machine van staal of motoren. Eerder een netwerk van momenten. Van ontmoetingen. Van samen dingen doen. De tour start aan Proscenium Arches, nummer 1 op het plan.

Tijdens haar universitaire studies al wilde Chetwynd een visuele ode brengen aan de denkers die haar inspireerden. Haar eerste collages waren een speels eerbetoon aan haar tekstuele helden. Collage is voor Chetwynd een manier om beelden, verwijzingen en verhalen samen te brengen. Soms blijven die op papier, vaak krijgen ze ook een ruimtelijke vorm, zoals in deze Proscenium Arches (2026). In dit werk zie je Chetwynds fascinatie voor theater en verhalen. Ze spreekt over ‘exploded theater’: haar installaties breken de vaste rollen van acteurs en publiek open. Jij kan kiezen. Stap je naar voren en word je acteur? Of blijf je liever als toeschouwer staan? De bogen zijn geïnspireerd door de architecturale boog die in het theater het podium scheidt van de zaal en een ‘venster’ opent voor het publiek. Ze sturen je blik naar buiten, naar het park, en daarna terug naar jezelf. Net zoals theater ons laat kijken naar onze eigen rol.

Dit reuzegrote blauwe hoofd maakt deel uit van Thunder, Crackle & Magic, een kleurrijke installatie die Chetwynd maakte voor Tate Modern in Londen. Het werk is geïnspireerd op Mozarts opera De toverfluit (1791), in de filmversie van Ingmar Bergman (1975). Haar reeks monumentale hoofden ontstond uit haar onderzoek naar middeleeuwse optochten en toneeltradities. Christelijke theatermakers gebruikten ‘hellemonden’: grote decors die de toegang tot de hel verbeeldden. Hellmouth 5 (2025) verwijst naar die geschiedenis, naar de mythische onderwereld én naar de Romeinse stadspoort. Oude culturen, mythologie en sciencefiction komen hier samen. De sculptuur nodigt je uit om niet alleen toe te kijken, maar er zelf doorheen te stappen. Het werk doet denken aan een mythologisch portaal, aan een magische doorgang naar een parallelle wereld. Wie door dit werk loopt, stapt een nieuwe mogelijkheid binnen, ergens tussen kinderlijke verbeelding en volwassen ervaring. Het werk is een ‘ongeduldige sculptuur’. Chetwynd wacht niet geduldig tot ze alle geschikte materialen vindt om het perfecte kunstwerk te maken. Ze gebruikt eenvoudige materialen als hout, karton en papier-maché, en bricoleert die tot een doe-het-zelfpoort.

De kunstenaar streeft ernaar om met haar werk iets in beweging te zetten: ze wil graag nieuwe ervaringen, gevoelens en betekenissen voortbrengen. De installatie TEARS (2021) bestaat uit een reusachtig oog met een traan en rollende Zorbs: menshoge transparante ballen waar je in kan kruipen en bewegen. Beeldende kunst komt hier samen met dans en spel. De rollende ballen verbeelden andere tranen. Zijn het tranen van plezier of van verdriet? De spanning tussen lachen en huilen, tussen lichtheid en intensiteit, maakt het werk theatraal. Stap zelf in zo’n Zorb en beweeg mee, of kijk je liever gewoon toe? Met deze bewegingen, emoties en dit samenspel kan kunst betekenis creëren. In tranen zit transformatie: ze brengen je van de ene gemoedstoestand naar de andere. Ze zijn ook iets zuivers en universeels: het enige lichaamsvocht dat niet als vies wordt beschouwd, herkenbaar in alle culturen. In juli en augustus kan je elke namiddag zélf in een Zorb stappen. Buiten juli en augustus enkel op zaterdag en zondagnamiddag. Op die momenten is er een begeleider aanwezig die je graag helpt.

- Long Eared Grey Bat, 2022 - Spear Nosed Bat, 2022 - Pollinator Bat, 2022 - Proboscis Nosed Bat, 2022 Het kleurrijke werk Dragon Island maakte oorspronkelijk deel uit van de installatie Thunder, Crackle & Magic (2025), net als Hellmouth 5 (2025). Nu vormt het een biotoop voor vier uitvergrote vleermuissculpturen. Vleermuizen zijn een soort underdog, vaak niet erg geliefd. Toch hebben deze duistere wezens iets te vertellen, vindt Chetwynd. Daarom gaf ze deze vleermuizen T-shirts met slogans over klimaat. Een absurd, maar krachtig beeld van een onverwachte boodschapper. De klimaatcrisis heeft immers rechtstreeks impact op deze wezens. De kunstenaar bewondert vleermuizen ook om hun gedrag. Ze zorgen goed voor hun jongen en zijn essentieel voor het ecosysteem. Meer dan vijfhonderd plantensoorten zijn voor hun bestuiving van hen afhankelijk. Met hun uitzonderlijk sterk immuunsysteem tonen vleermuizen ook hoe veerkracht en zorg samengaan. Tussen 2018 en 2022 creëerde Chetwynd een reeks vleermuissculpturen als deel van het project The Futurology Kiosk. Net als in haar Bat Opera (2003) werkte ze met recycleerbare materialen. Ze benadrukt daarmee hoe hergebruik en wederkerigheid ook artistieke principes kunnen zijn. Dieren komen vaak voor in haar werk. Chetwynds salamanders, slakken, vleermuizen en andere wezens zijn speels én politiek. Het zijn hybride figuren die tegenstellingen samenbrengen en vragen oproepen over macht, zorg en samenleven.

Vertrekpunt van deze tentoonstelling is de nieuwe toegangspoort die Chetwynd maakte voor de museumcollectie. De opvallende poort verwelkomt de bezoekers en prikkelt hun fantasie. Ze verbindt het museum fysiek en symbolisch met buurtbewoners, patiënten van het ziekenhuis (ZAS Middelheim en het centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie UKJA), en studenten van de Universiteit Antwerpen. De ronde stenen poort, met gesculpteerde patronen, roept een sciencefictionachtige fantasiewereld op. Het voelt alsof je met één stap een wereld vol nieuwe mogelijkheden binnenkomt. Salamanders houden hier de wacht. Deze dieren symboliseren veerkracht en vernieuwing: ze kunnen hun afgebroken staart, pootjes of zelfs organen vanzelf laten aangroeien. Salamanders leven zowel in water als op het land. Ze bewegen vlot tussen twee werelden, net zoals wij bewegen tussen kwetsbaarheid en kracht. Chetwynd maakte dit portaal in nauwe samenwerking met kinderen en jongeren van UKJA. Dit toont hoe de kunstenaar haar werk zorgvuldig afstemt op de plek en context waarin het ontstaat. Net als Hellmouth 5 (2025) is Salamander Portal (2026) een echte doorgang: een spannende en uitnodigende overgang van de ene plek naar de andere. Salamanders leven zowel in water als op het land. Ze bewegen zich vlot tussen twee werelden — zoals ook wij ons bewegen tussen kwetsbaarheid en kracht. Sinds 2023 werken het ziekenhuis, de universiteit en het museum nauw samen. Dit leidde onder meer tot een nieuwe kunstopdracht rond het idee van een toegangspoort. Salamander Portal ontstond in intensieve cocreatie met de kinderen en jongeren van het UKJA. De kinderen gaven vorm aan wat zij belangrijk vinden in een doorgang tussen ziekenhuis en kunstpark. Inge Glazenmakers is klinisch onderzoeker ZAS-UKJA en hoofddocent CAPRI (Collaboratief Antwerps Psychiatrisch Onderzoeksinsituut) aan de UAntwerpen. Zij volgde het project mee op de voet: “We vroegen de kinderen wat dit kunstwerk emotioneel met hen doet. Het maakt hen vrolijk, antwoordde iemand. Een ander hield van de kleuren, nog iemand vond dat er namaakkristallen in konden. Vooral de salamander, symbool voor wedergeboorte en groei, raakte hen bijzonder. Chetwynds poort werd zo een gedeelde plek waar therapie, verbeelding en toekomst samenkomen.”

Film is een belangrijk onderdeel van Chetwynds praktijk. Ze maakt niet alleen autonome films, ze filmt ook repetities in het maakproces van haar performances. Ook als inspiratiebron speelt film een grote rol, van sciencefiction tot new wave-realisme. Die fascinatie kreeg ze deels mee van haar moeder, een bekende decorontwerper. Voor deze tentoonstelling maakte Chetwynd een nieuwe film waarin ze haar performances in het kunstpark vastlegt. Zo krijg je ook buiten het moment van opvoering een blik op het live-aspect van haar werk. En kan je de energie van de performance blijven beleven. Je ziet de film door een handgemaakte kijkdoos: een soort miniatuurtheater. De verkleinde weergave is een knipoog naar het theater waarin decorontwerpers vaak met maquettes werken om een overzicht van een scène te krijgen. Wandel de bibliotheek zelf ook even binnen. Naar aanleiding van de zomertentoonstelling dook Monster Chetwynd in de boekencollectie van het Middelheimmuseum en maakte zij een eigenzinnige selectie. Kom ontdekken welke parels Monster uit onze bibliotheek tevoorschijn haalt. Je kan de boeken inkijken in de leeszaal tijdens de openingsuren van de bibliotheek.

Zet je neer en verdiep je in de wereld van Monster Chetwynd via boeken die haar inspireerden. Lees je graag in groep? Om de twee weken op dinsdagnamiddag is er een samenleessesie (Nederlands). Daarnaast maakten onze medewerkers een zorgvuldige selectie kunstboeken. Zo kom je de vele verhalen achter de kunstwerken uit de museumcollectie te weten.

Workshops maken ook deel uit van de creatieve praktijk van Monster Chetwynd. In Franchise Unit van Atelier Van Lieshout, kom je meer te weten over de magische kwaliteiten van salamanders, vleermuizen en mollen. In de fantasierijke wereld van Monster Chetwynd kijk je niet alleen naar kunst, je maakt er zelf deel van uit. Voor deze tententoonstelling liet de kunstenaar zich inspireren door de dieren in het park en de wisselwerking tussen kunst en natuur. Mollen, vleermuizen en salamanders leven niet alleen in haar werk, maar ook in het Middelheimmuseum. Vaak zijn ze onbekend, en daardoor minder geliefd. Volledig onterecht! In dit atelier ontdek je hoe bijzonder ze wel zijn. Je observeert niet alleen. Hier kan je voelen, onderzoeken, experimenteren en creëren, samen met anderen. Kruip in een denkbeeldige ondergrondse wereld van mollen. Ervaar hoe een vleermuis zich oriënteert en ontdek de magische kwaliteiten van een salamander. Tijdens juli en augustus kan je hier elke namiddag onder begeleiding aan de slag. Buiten juli en augustus elke woensdag, zaterdag en zondagnamiddag. Loop gerust eens binnen.

Dit is het einde van de tour. Wil je nog een laatste keer naar je favoriete kunstwerk, of liever ontspannen in een van de strandstoelen? Voor meer informatie over performances en rondleidingen bij deze expo kun je één van onze hosts aanspreken of terecht in het Bezoekerspaviljoen, stop nummer 9 van de tour. Via onze website: www.middelheimmuseum.be en ons bezoekerskrantje vind je het volledige programma. Wij hopen dat je genoten hebt van deze expo!